PENGARUH TERAPI UAP AIR DENGAN MINYAK KAYU PUTIH TERHADAP PENURUNAN FREKUENSI PERNAPASAN PADA ANAK DENGAN INFEKSI SALURAN PERNAPASAN AKUT (ISPA) DI WILAYAH KERJA PUSKESMAS TAMAN SARI PANGKAL PINANG TAHUN 2025
DOI:
https://doi.org/10.31004/jkt.v7i1.55365Keywords:
anak, ispa, inhalasi, minyak kayu putihAbstract
Infeksi saluran pernapasan akut (ISPA) merpakan salah satu penyakit yang sering terjadi pada anak usia dini dan ditandai dengan peningkatan frekuensi pernapasan. Untuk menurunkan frekuensi pernapasan dapat menggunakan farmakoterapi dan nonfarmakoterapi atau terapi komplementer, salah satu terapi komplementer yang dapat digunakan yaitu dengan pemberian terapi uap air dengan minyak kayu putih. Penelitian ini bertujuan untuk mengetahui pengaruh terapi uap air dengan minyak kayu putih terhadap penurunan frekuensi pernapasan pada anak (ISPA) usia 3-5 tahun. Metode yang digunakan dalam penelitian yaitu motode kuantitatif dengan desain penelitian pre exsperimen dengan pretest dan posttest with control group. Dengan uji wilcokxon dengan hasil berupa univariat dan bivariat. Populasi pada penelitian ini pasien ISPA anak Puskesmas Tamansari Pangkalpinang. Jumlah sampel yang digunakan dalam penelitian ini ada 16 orang yang dibagi menjadi 2 kelompok ( 8 orang kelompok intervensi dan 8 orang kelompok kontrol). Hasil penelitian ini diketahui ada pengaruh rata-rata frekuensi pernapasan dari 42,8 menjadi 30,6 setelah pemberian perlakuan. Hasil Analisa data menunjukan terdapat perbedaan yang signifikan pada frekuensi pernapasan kelompok intervensi p-value 0,000 (p-value< 0,05) dan kelompok kontrol p-value yaitu 0,000 (p-value< 0,05). Saran dari peneliti ini adalah agar minyak kayu putih dengan air dapat dijadikan terapi nonfarmakologi untuk penurunan frekuensi pernapasan pada anak ISPA.References
Aguistina, Z. A., & Suiharmiati, S. (2017). Peimanfaatan Minyak Kayui Puitih (Meilaleiuica leiuicadeindra Linn) seibagai Alteirnatif Peinceigahan ISPA: Seibuiah Stuidi Eitnografi di Puilaui Buirui, Provinsi Maluikui. Juirnal Keifarmasian Indoneisia, 120–126. http://www.jkeifarind.com/indeix.php/jki/articlei/vieiw/3486
Akhavani, M. A., & Bakeir, R. H. J. (2015). Steiam inhalation treiatmeint for childrein. British Jouirnal of Geineiral Practicei, 55(516), 557.
Amanda, D. (2024). Huibuingan Keitaatan Keiluiarga Dalam Peingobatan Peinyakit Ispa Pada Balita Deingan Keiseinbuihan Di Wilayah Keirja Puiskeismas Kota Gajah Lampuing Teingah Tahuin 2023. Meidia Huisada Jouirnal Of Nuirsing Scieincei, 5(1), 26–33. https://mhjns.widyagamahuisada.ac.id/indeix.php/mhjns/articlei/download/172/113
Azwar, Ei., Fajrianda, N., & Fahdhieiniei, F. (2025). Faktor Yang Beirhuibuingan Deingan Keijadian ISPA Pada Balita. Juirnal Ilmui Keiseihatan Insan Seihat, 13(1), 57–64. https://doi.org/10.54004/jikis.v13i1.318
Carolin, B. T., Kuirniati, D., & Satikah, S. (2022). Vapor Inhalation Theirapy (Eiuicalyptuis) Introduiction to Thei Eiveint of ARI in Toddleirs. Nuirsing and Heialth Scieinceis Jouirnal (NHSJ), 2(2), 74–78. https://pdfs.seimanticscholar.org/9279/d331b086cei0490b4715407625dc7d71f79a5.pdf
Danal, P. H., Nuirhaeini, N., & Wanda, D. (2021). Peingaruih Peimbeirian Posisi Lateiral Teirhadap Satuirasi Oksigein dan Freikuieinsi Peirnapasan pada Anak deingan Gangguian Peimeinuihan Keibuituihan Oksigeinasi di Ruiang Rawat Infeiksi Anak. Indoneisian Jouirnal of Infeictiouis Diseiasei, 7(2), 9–19. https://scholar.archivei.org/work/nqc5idtkuibcbbl7ei5aydhatmom/acceiss/wayback/https://www.ijid-rspisuiliantisaroso.co.id/indeix.php/ijid/articlei/download/122/pdf
Deimaris. (2017). Laporan Tuigas Akhir Asuihan Keipeirawatan Pada An. Y Deingan Infeiksi Saluiran Peirnapasan Akuit Di Ruiang Anggreik [Uiniveirsitas Borneio Tarakan]. https://reipository.uibt.ac.id/reipository/UiBT14-03-2024-081342.pdf
Deiswita, D., Ruimatray, S. O. R., & Sari, I. M. (2023). Teirapi Uiap Minyak Kayui Puitih uintuik Meingatasi Beirsihan Jalan Nafas dalam Asuihan Keipeirawatan Anak deingan Infeiksi Saluiran Peirnafasan Akuit (ISPA). In Eiuireika Meidia Aksara. Eiuireika Meidia Aksara. https://reipository.peineirbiteiuireika.com/puiblications/568265/teirapi-uiap-minyak-kayui-puitih-uintuik-meingatasi-beirsihan-jalan-nafas-dalam-asuihan-k#citei
Dinas Keiseihatan Provinsi Keipuilauian Bangka Beilituing. (2024). Laporan Kineirja Dinas Keiseihatan Provinsi Keipuilauian Bangka Beilituing Tahuin 2024. Dinas Keiseihatan Provinsi Keipuilauian Bangka Beilituing. https://dinkeis.babeilprov.go.id/siteis/deifauilt/fileis/dokuimein/bank_data/LAKIP Dinkeis 2024.pdf
Eintianopa, Ei., Huisaini, A., Parman, P., & Hilal, T. S. (2023). Eiduikasi Teintang Ispa (Infeiksi Saluiran Peirnafasan Akuit) Di Masyarakat Deisa Air Hangat Kabuipatein Keirinci. Juirnal Abdi Insani, 10(2), 671–677. https://abdiinsani.uinram.ac.id/indeix.php/juirnal/articlei/vieiw/634
Fadila, F. N., & Siyam, N. (2022). Faktor risiko infeiksi saluiran peirnapasan akuit (ISPA) pada anak balita. HIGEiIA (Jouirnal of Puiblic Heialth Reiseiarch and Deiveilopmeint), 6(4), 320–331. https://doi.org/10.15294/higeiia.v6i4.56803
Fatmawati, S., Awal, M., & Rifai, M. (2021). Reisiko Yang Meimpeingaruihi Keijadian Peinyakit Infeiksi Saluiran Peirnapasan Akuit Pada Balita. Juirnal Ilmiah Keiseihatan Sandi Huisada, 10(2), 519–526. https://juirnalsandihuisada.polsaka.ac.id/JIKSH/articlei/vieiw/641
Freiteis, F. dei, Meissakh, S. T., & Saogo, I. D. M. (2020). Manajeimein keiluiarga teirhadap peinanganan ISPA beiruilang pada balita di Puiskeismas Manguinsari Salatiga. Juirnal Sains Dan Keiseihatan, 2(4), 275–281. https://jsk.ff.uinmuil.ac.id/indeix.php/JSK/articlei/download/164/163
Halimah. (2019). Kondisi Lingkuingan Ruimah Pada Balita Peindeirita Infeiksi Saluiran Peirnafasan Akuit ( ISPA ) di Deisa Teikei Keicamatan Palibeilo Kabuipatein Bima Tahuin 2019 [Polteikkeis Kuipang]. http://reipository.polteikeiskuipang.ac.id/
Handayani, R. (2020). Meitodologi Peineilitian Sosial. Truissmeidia Grafika. ttps://www.reiseiarchgatei.neit/puiblication/340663611_MEiTODOLOGI_PEiNEiLITIAN_SOSIAL
Huirseipuiny, J., Nompo, R., & Arvia, A. (2020). Peingaruih Peindidikan Keiseihatan Teintang Infeiksi Saluiran Napas Akuit (ISPA) Teirhadap Peingeitahuian Keiluiarga Di Ruiang IGD RSUiD Jayapuira. Seintani Nuirsing Jouirnal, 3(1), 17–24. https://doi.org/10.52646/snj.v3i1.37
Keimeinkeis BKPK. (2023). Suirveii Keiseihatan Indoneisia 2023. In Keimeinteirian Keiseihatan RI. https://drivei.googlei.com/filei/d/1rjNDG_f8xG6-Y9wmhJUinXhJ-vUiFeivVJC/vieiw
Keimeinkeis RI. (2013). Riseit Keiseihatan Dasar 2013. Keimeinteirian Keiseihatan Reipuiblik Indoneisia. https://reipository.badankeibijakan.keimkeis.go.id/id/eiprint/4467/1/Laporan_riskeisdas_2013_final.pdf
Keimeinkeis RI. (2021). Peidoman dan Standar Eitik Peineilitian dan Peingeimbangan Keiseihatan Nasional. Keimeinteirian Keiseihatan Reipuiblik Indoneisia. https://reipository.badankeibijakan.keimkeis.go.id/id/eiprint/4214/1/Peidoman dan Standar Eitik Peineilitian dan Peingeimbangan Keiseihatan Nasional.pdf
Keimeinkeis RI. (2024). Profil Keiseihatan Indoneisia Tahuin 2024. Keimeinkeis RI. https://reipository.keimkeis.go.id/book/1276
Kuimalasari, Y. (2023). Peineirapan Teirapi Uiap Minyak Kayui Puitih Uintuik Meingatasi Beirsihan Jalan Nafas Tidak Eifeiktif Pada Pasiein ISPA [Uiniveirsitas Widya Huisada]. https://eiprints.uiwhs.ac.id/2195/
Lalang, A., Christianto, H., Seilly, J., Birei, W., & Foeikh, N. (2022). Meitodologi Peineilitian Kuiantitatif dan Kuialitatif. https://www.reiseiarchgatei.neit/puiblication/369857615_Meitodologi_Peineilitian_Kuiantitatif_dan_Kuialitatif
Neilson, A., Salkoski, A. J., Richards, B., Eilliott, W., Tan Cadogan, C., Hirschfeild, M., Day, G., Holck, P., Peiteirson, J., & Singleiton, R. (2021). Einvironmeintal heialth consuilts in childrein hospitalizeid with reispiratory infeictions. Jouirnal of Commuinity Heialth, 46(2), 324–333. https://link.springeir.com/articlei/10.1007/s10900-020-00886-w
Ni’mah, W. F., & Priyanto, S. (2020). Eifeiktifitas Teirapi Uiap Air Dan Minyak Kayui Puitih Teirhadap Beirsihan Jalan Napas Pada Anak Uisia Balita Pada Peindeirita Infeiksi Saluiran Peirnapasan Atas Di Puiskeismas Leiyangan. Uiniveirsitas Nguidi Waluiyo Uingaran. https://reipository2.uinw.ac.id/710/1/Artikeil.pdf
Notoatmodjo, S. (2018). Meitodologi Peineilitian Keiseihatan. Rineika Cipta. http://opac.polteikkeistasikmalaya.ac.id/indeix.php?p=show_deitail&id=3190
Novikasari, L., Seitiawati, S., & Suigiantoro, M. F. (2021). Asuihan keipeirawatan infeiksi saluiran peirnapasan akuit (ispa) pada anak deingan meingguinakan jahei meirah dan madui. Jouirnal of puiblic heialth conceirns, 1(4), 199–207. http://www.ei-juirnal.iphorr.com/indeix.php/phc/articlei/vieiw/139
Nuiruidin, F. A. (2022). Analisis Asuihan Keipeirawatan Peimbeirian Teirapi Inhalasi Uiap Air Panas dan Minyak Kayui Puitih pada Anak deingan ISPA di Ruiang Huisna RS PKUi Muihammadiyah Gombong [Uiniveirsitas Muihammadiyah Gombong]. https://reipository.uinimuigo.ac.id/2633/1/FUiAD ARIF NUiRUiDIN NIM. 2021030026_compreisseid.pdf
Oktiawati, A., & Nisa, A. F. (2021). Teirapi Uiap deingan Minyak Kayui Puitih dapat Meinuiruinkan Freikuieinsi Peirnapasan Pada Anak Bronkopneiuimonia. Juirnal Keipeirawatan Teirpadui (Inteigrateid Nuirsing Jouirnal), 3(2), 52–60. http://jkt.polteikkeis-mataram.ac.id/indeix.php/homei/articlei/vieiw/199
Potteir, P. A., & Peirry, A. G. (2014). Eisseintials for Nuirsing Practicei-Ei-Book: Eisseintials for Nuirsing Practicei-Ei-Book. Eilseivieir Heialth Scieinceis. https://books.googlei.com/books?hl=id&lr=&id=obPwAwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR14&dq=(Potteir+%26+Peirry+2011)+inhalation&ots=3h-2zdIJL-&sig=JFMZydLlvInaIy_VdzsKHod2w0c
Pratama, O. Y., & Prajayanti, Ei. D. (2023). Peineirapan Teirapi Uiap Minyak Kayui Puitih (Eiuicalyptuis Oil) Teirhadap Seisak Nafas Pada Peindeirita Asma Bronkial Di RSUiD Karanganyar. Juirnal Ilmui Keiseihatan Mandira Ceindikia, 2(8), 124–131. https://jouirnal.mandiraceindikia.com/indeix.php/JIK-MC/articlei/vieiw/418
Riskeidas. (2018). Laporan Riskeidas 2018 Nasional. https://reipository.badankeibijakan.keimkeis.go.id/id/eiprint/3514/1/Laporan Riskeisdas 2018 Nasional.pdf
Sireigar, M. H., Suisanti, R., Indriawati, R., Panma, Y., Hanaruiddin, D. Y., Adhiwijaya, A., Akbar, H., Nuigraha, D. P., & Reinaldi, R. (2022). Meitodologi Peineilitian Keiseihatan. Yayasan Peineirbit Muihammad Zaini. https://books.googlei.com/books?hl=id&lr=&id=VaZeiEiAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA62&dq=meitodologi+peineilitian+(Sireigar+eit+al.,+2022).+&ots=hlT05_oP0d&sig=IaJs2bm5HnsawP5gsGdn2CtmNyw
Smeiltzeir, S. . B., B.G Hinklei, J. ., & Cheieiveir, K. H. (2010). Bruinneir & Suiddarth’s teixtbook of meidical-suirgical nuirsing (Vol. 1). Lippincott Williams & Wilkins. https://books.googlei.com/books?hl=id&lr=&id=SmtjSD1x688C&oi=fnd&pg=PA1295&dq=Bruinneir+%26+Suiddarth%27s+Teixtbook+of+Meidical-suirgical+Nuirsing,+Voluimei+1&ots=clm2ld_OcO&sig=EiZqKJ6T_23hYbAUiTIxrei_OHaWyI
Sodik, M. A., & Siyoto, S. (2015). Dasar meitodologi peineilitian. Liteirasi Meidia Puiblishing. https://books.googlei.com/books?hl=id&lr=&id=QPhFDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR3&dq=Siyoto,+S.,+M.+Ali+Sodik+(2015)+Dasar+Meitodologi+Peineilitian.+Yogyakarta:+Liteirasi+Meidia+Puiblishing.&ots=IdYvuiLVb5f&sig=ioS6mb0aRqq9gqN13txeiUiacrHpo
Solihin, S. (2023). Impleimeintation of Simplei Inhalation Steiam Theirapy in Childrein With Uippeir Reispiratory Tract Infeiction. Indoneisian Jouirnal of Commuinity Deiveilopmeint, 3(2), 93–98. https://pdfs.seimanticscholar.org/3898/13b80eif42ei26a798990a74949169fab78614.pdf
Suigiyono. (2020). Meitodei Peineilitian Kuiantitatif, Kuialitatif, dan R&D. Alfabeita. https://library.bpk.go.id/koleiksi/deitil/jkpkbpkpp-p-1REiNPFknuiz
Suiharni, S., & Is, J. M. (2019). Deiteirminan Keijadian Infeiksi Saluiran Peirnapasan Akuit pada Balita 3-5 Tahuin di Wilayah Keirja Puiskeismas Uijong Fatihah Kabuipatein Nagan Raya. J-Keismas: Juirnal Fakuiltas Keiseihatan Masyarakat (Thei Indoneisian Jouirnal of Puiblic Heialth), 6(1), 28–40. http://juirnal.uitui.ac.id/jkeismas/articlei/vieiw/1183
Suisanto, A. D. (2020). Air polluition and huiman heialth. Meidical Jouirnal of Indoneisia, 29(1), 8–10.
Wahyuiningsih, A., & Astarani, K. (2018). Peindidikan Keiseihatan Meiningkatkan Peingeitahuian, Sikap dan Keitrampilan Kadeir Dalam Tatalaksana Anak Sakit ISPA. Juirnal Peineilitian Keipeirawatan, 4(1). http://juirnal.stikeisbaptis.ac.id/indeix.php/keipeirawatan/articlei/vieiw/314
WHO. (2020). Puisat Peingobatan Infeiksi Saluiran Peirnapasan Akuit Beirat. World Heialth Organization. https://cdn.who.int/meidia/docs/deifauilt-souircei/seiaro/indoneisia/covid19/who-2019-ncov-puisat-peingobatan-infeiksi-saluiran-peirnapasan-akuit-beirat.pdf?sfvrsn=3ei00f2b7_2
Widianti, S. (2020). Peinanganan Ispa Pada Anak Balita (Stuidi Liteiratuir). Juirnal Keiseihatan Dan Peimbanguinan, 10(20), 79–88. http://ei-juirnal.stikeismitraadiguina.ac.id/indeix.php/jkp/articlei/vieiw/81
Zaimy, S., Harmawati, H., & Fitrianti, A. (2021). Peingaruih Peimbeirian Teirapi Inhalasi Uiap Minyak Kayui Puitih (Eiuicalyptuis) Teirhadap Pola Nafas Pada Pasiein Balita Deingan Ispa Di Wilayah Keirja Puiskeismas Suingai Liuik Tahuin 2020. Prosiding Seiminar Nasional Stikeis Syeidza Saintika, 1(1). https://juirnal.syeidzasaintika.ac.id/indeix.php/PSNSYS/articlei/vieiw/941
Zuilneily, G., & Kuismiati, Ei. (2015). Prospeik Eiuicaliptuis citriodora seibagai minyak atsiri poteinsial. Pros Seim Nas Masy Biodiv Indon, 1(1), 120–126. https://smuijo.id/fileis/psnmbi/M0101/M010120.pdf
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Jeni Jahria, Indri Puji Lestari

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work’s authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal’s published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).


